Zachodnie Cesarstwo Rzymskie

Zachodnie Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum Occidentale) – część starożytnego imperium rzymskiego, istniejąca od podziału w 395 r. n.e. aż do formalnego upadku w 476 r. n.e. Jego stolicą był Rzym, a później Mediolan i Ravenna. Cesarstwo to odgrywało kluczową rolę w kształtowaniu kultury, prawa i instytucji zachodniej Europy.

Powstanie i podział imperium

Po śmierci cesarza Teodozjusza I w 395 r. n.e. Imperium Rzymskie zostało podzielone na dwie części – wschodnią, stolicą której był Konstantynopol, oraz zachodnią, której stolicą pozostał Rzym. Podział miał na celu lepsze zarządzanie rozległym terytorium, ale spowodował powstanie odrębnych centrów władzy.

Struktura polityczna

Cesarz zachodniego imperium był najważniejszą postacią, jednakże jego władza stopniowo słabła pod wpływem:

• silnej roli Senatu w stolicy,
• presji ze strony ludów barbarzyńskich,
• rozwijających się armii najemnych,
• wywodu finansowego związanego z utrzymaniem granic.

Gospodarka i społeczeństwo

Gospodarka Zachodniego Cesarstwa opierała się głównie na rolnictwie, handlu wewnętrznym oraz wypłacie podatków prowincjom. W IV i V w. n.e. nastąpił drastyczny spadek produkcji rolnej spowodowany najazdami i wojnami domowymi, co doprowadziło do kryzysu żywnościowego i migracji ludności.

W miastach, zwłaszcza w Mediolan i Ravenna, utrzymywała się pewna warstwa elitarną – szlachta, urzędnicy i kupcy – którzy próbowali zachować tradycyjne rzymskie wzorce życia.

Kultura i religia

Chrześcijaństwo, oficjalnie uznane w 380 r. n.e. przez Edykty z Tesaloniki, stało się dominującą religią. Kościoły, klasztory i szkoły kościelne odgrywały ważną rolę w zachowaniu pisanego dziedzictwa antycznego, w tym dzieł Wergiliusza i Owidiusza.

Najważniejsze wydarzenia

• 410 r. n.e. Najazd i zdobycie Rzymu przez Alaryka I (Wandalowie).
• 455 r. n.e. Najazd i splądrowanie Rzymu przez Wandalów pod wodzą Geiserika.
• 476 r. n.e. Depozyt cesarskiego insygniów na ręce Odoakera, co uznaje się za koniec Zachodniego Cesarstwa.

Upadek i konsekwencje

W 476 r. n.e. ostatnim cesarzem został Romulus Augustulus. Po jego zdetronizowaniu władzę przejął wódz germański Odoaker, który ogłosił się królem Włoch, jednocześnie utrzymując nominalną zależność od cesarza wschodniego. Rozpad struktury administracyjnej, brak stabilnych dochodów oraz nieustanne najazdy przyczyniły się do tego, że tradycyjne instytucje rzymskie uległy rozwiązaniu.

Dziedzictwo

Mimo upadku politycznego, kultura i prawo rzymskie przetrwały w państwach barbarzyńskich, które przyjęły ich elementy. System prawny prawa rzymskiego, architektura (np. akwedukty, amfiteatry) oraz język łaciński stały się fundamentem średniowiecznej Europy.

Źródła

• Prokop, A. Historia Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego. Warszawa: PWN, 1990.
• Heather, P. The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians. Oxford: Oxford University Press, 2005.
• Thompson, E. Rome and the Germanic Peoples. Cambridge: Cambridge University Press, 2012.